فرهنگ عامیه مردم سیستان
- اگر بلبل آواز بخواند، مهمان می رسد .
- نگاهداری کبوتر، بد شگون است .
- اگر پلپلاسی (پرستو، چلچله) خودش به خانه آمد و لانه ساخت، خوش یمن است .
- خراب کردن لانه پلپلاسی، بد یمن است .
- اگر مرغ خود را تکان دهد، میهمان می رسد .
- اگر مرغی تخم دو زرده کرد، به فال نیک می گیرند .
- اگر صدای زن حامله به گوش مار برسد، مار کور می شود .
- اگر کسی ناظر نشخوار اسب باشد که سالی یکبار آنهم هنگام تحویل سال انجام میشود، قبل از پایان سال می میرد .
- اگر گاو پای خود را تکان دهد، باران خواهد آمد .
- اگر هنگام سفر روباهی را ببینند و این روباه درنگ کند و صورت خود را به مسافر نشان دهد، این سفر را خوش یمن می دانند .
- آمدن باران به هنگام آفتاب، نشانه آن است که گرگی دارد می زاید .
- اگر کسی آب روی سگ بریزد، زگیل در می آورد .
- اگر سر شب سگی پارس کند، صاحبش می میرد .
- اگر سگ در خانه باشد، جن جرئت ورود را ندارد .
- اگر کسی جز مرغ و خروس حیوان دیگری را کیش گفت، به خانه اش میهمان می رسد .
در ارتباط با خارش اندام های مختلف بدن :
- اگر کف پای کسی بخارد، به سفر می رود .
- خارش کف دست چپ، نشانه بدست آوردن پول و خارش کف دست راست، نشانه از دست دادن پول است .
- اگر نوک بینی کسی بخارد، به مهمانی می رود .
در ارتباط با طول عمر و عوامل موثر بر آن :
- اگر کفن مرده در دهانش بیافتد، خانواده او یکی پس از دیگری خواهد مرد .
- حلوای جوانمرگ را نباید خورد؛ خوردن حلوای آدم پیر، سبب طول عمر می شود .
- اگر مرده در خواب به کسی چیزی بدهد، عمر او دراز می شود و اگر چیزی بگیرد، نامیمون است .
- اگر کسی خواب ببیند که مرده است، عمرش زیاد می شود .
در ارتباط با گرفتن ناخن :
- گرفتن ناخن در چهارشنبه، بدشگون است .
- اگر ناخنهای گرفته شده را زیر دست و پا بریزند، فقر می آورد و باید آنها را در پاشنه در اتاق بریزند .
در ارتباط با خوراک :
- اگر هنگام ناهار یا شام، نان یا آب در گلو گیر کند، یکی از نزدیکان او گرسنه است .
- اگر در مراسم عروسی در شب سرشوئی (حنا بندان) باد بوزد می گویند عروس ته دیگ را خورده و اگر در روز باد بوزد می گویند داماد ته دیگ را خورده .
- اگر قند از دست صاحب خانه در چای بیافتد، میهمان خواهد آمد .
در ارتباط با حاملگی و دوران شیردهی :
- اگر زنی حامله باشد و صورت خرگوشی را مشاهده کند، وسط لب نوزادش باز می ماند و آن را لب خرگوشی می گویند .
- هنگام گرفتن خورشید یا ماه، زن آبستن هر جای بدنش را بخاراند، همان جای بدن نوزاد را خورشید یا ماه می گیرد و سیاه می شود .
- اگر از خوراک مطبوع و خوشبوی خود به زن حامله همسایه ندهند، چشم نوزاد زاغ می شود .
- اگر صورت زن حامله ای لک بردارد، نوزادش دختر خواهد بود .
- اگر زن حامله زیاد راه برود و کار کند، نوزادش پسر خواهد بود .
- اگر زن حامله در خواب مرده ببیند، چشم نوزاد شور می شود .
- اگر زن حامله تا ده روز تنها باشد، جن زده می شود .
- اگر شیر ِ زن در جای کثیفی بریزد، شیرش خشک می شود؛ بنابراین باید شیرش را در آب روان بریزند .
در ارتباط با فقر و ثروت :
- اگر بوته دودنی (اسپند) در خانه ای سبز شود، ساکنان آن آواره می شوند .
- اگر کسی خواب دید شخص بزرگی به او شمشیری داده است، ثروتمند می شود و اگر در خواب کسی اسبی ببخشد، نشانه بر آوردن حاجات است .
پراکنده :
- اگر کسی دسته کلید را به هم بزند دعوا می شود .
- پس از غروب آفتاب، انتقال آتش را از خانه ای به خانه دیگر نا میمون می دانند (باوری مشترک با زرتشتیان) .
- اگر بالای سر کسی هنگام خواب ِشب جوراب باشد، خوابهای آشفته می بیند .
- اگر سقف دهان کسی سیاه باشد، نفرینش تاثیر دارد .
- سر بزرگ نشانه عقل و تدبیر است .
موضوع بندی این باور ها امری سلیقه ای بود، چرا که یک باور می توانست در چند موضوع دیگر هم خودنمائی کند، به عنوان مثال ؛
تعبیر خواب سیستانی :
- اگر مرده در خواب به کسی چیزی بدهد، عمر او دراز می شود و اگر چیزی بگیرد، نامیمون است .
- اگر کسی خواب دید شخص بزرگی به او شمشیری داده است، ثروتمند می شود و اگر در خواب کسی اسبی ببخشد، نشانه بر آوردن حاجات است .
- اگر کسی خواب ببیند که مرده است، عمرش زیاد می شود .
- اگر زن حامله در خواب مرده ببیند، چشم نوزاد شور می شود .
- اگر بالای سر کسی هنگام خواب ِشب جوراب باشد، خوابهای آشفته می بیند .
سر رسیدن میهمان :
- اگر بلبل آواز بخواند، مهمان می رسد .
- اگر مرغ خود را تکان دهد، میهمان می رسد .
- اگر کسی جز مرغ و خروس حیوان دیگری را کیش گفت، به خانه اش میهمان می رسد .
- اگر نوک بینی کسی بخارد، به مهمانی می رود .
- اگر قند از دست صاحب خانه در چای بیافتد، میهمان خواهد آمد .
(کلیه باور های مزبور، از کتاب عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان، نوشته ایرج افشار سیستانی دستچین شده اند) .
دیر زمانی است كه مردمان ایرانی و بسیاری از جوامع دیگر، در آغاز فصل زمستان مراسمی را برپا میدارند كه در میان اقوام گوناگون، نامها و انگیزههای متفاوتی دارد. در ایران و سرزمینهای همفرهنگ مجاور، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام میبرند كه همزمان با شب انقلاب زمستانی است.
بسیاری از ادیان نیز به شب چله مفهومی دینی دادند. در آیین میترا (و بعدها با نام كیش مهر)، نخستین روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشید روز)، روز تولد مهر و نخستین روز سال نو بشمار میآمده است و امروزه كاركرد خود را در تقویم میلادی كه ادامه گاهشماری میترایی است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ میلادی به وجود آمده؛ ادامه میدهد.
فرقههای گوناگون عیسوی، با تفاوتهایی، زادروز مسیح را در یكی از روزهای نزدیك به انقلاب زمستانی میدانند و همچنین جشن سال نو و كریسمس را همچون تقویم كهن سیستانی در همین هنگام برگزار میكنند. به روایت بیرونی، مبدأ سالشماری تقویم كهن سیستانی از آغاز زمستان بوده و جالب اینكه نام نخستین ماه سال آنان نیز «كریست» بوده است ۱ (در کتاب عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان نوشته ایرج افشار سیستانی، در فصل فرهنگ عامیانه مردم سیستان، از این ماه با اندکی تغییر به اسم «كواز» نام برده شده است)
شب یلدا تنها چند روزی با کریسمس که به باور بیشتر فرقه های مسیحی شب تولد عیسی مسیح است فاصله دارد. علاوه بر آن بعضی عناصر موجود دراین مراسم مانند درخت کریسمس به باورهای ایران باستان نزدیکی دارد (سرو ودیگر گیاهان سبز در مراسم آئینی ادیان باستانی ایران وجود داشته و تا امروز هم شاخه های سرو در مراسم اوستا خوانی و گهنبارهای زرتشتیان دیده می شود). به این دلایل ارتباط این دو جشن بحث های فراوانی بخصوص از جانب ایرانیان و ایران پژوهان به همراه داشته است. ۲
و اکنون راحت تر به این باور خواهیم رسید که درخت کورگز سیستانیان (که بارز ترین نمونه آنرا در درون و اطراف آرامگاه بی بی دوست شاهدیم) با درخت سرو زرتشتیان و درخت کاج عیسویان در جشن کریسمس، همسوئی و ترادف تاریخی دارد .
زنان خانواده داماد : الف
زنان خانواده عروس : ب
الف : در واکنه در واکنه،
حنا می آره بر شما
ب : حنای شما مال شما، ما زن نداره بر شما
الف : در واکنه در واکنه، چادر می آره بر شما
ب : چادر شما مال شما، ما زن نداره بر شما
الف : در واکنه در واکنه، پئنر (پیرهن) می آره بر شما
ب : پئنر شما مال شما، ما زن نداره بر شما
الف : در واکنه در واکنه، داماد می آره بر شما
ب : داماد شما مال شما، ما زن نداره بر شما
و یک نمونه دیگر از بحث و بیت :
رسیدو ور سر رود ادیمی
سلام علیکو ای یار قدیمی
بگوفتو دخترک بوسه وه مه ده
مگه کوری که بابایوم ندیدی